Antiphellos — likijska Kasz w Antalyi

Kash AtrakcjeAntiphellos — likijska Kasz w Antalyi

Antifellos – likijskie miasto z amfiteatrem nad brzegiem morza w centrum Kas

W centrum współczesnego Kasu — jednego z najbardziej urokliwych kurortów tureckiej Licii — ponad dachami nagle wznosi się amfiteatr z okresu hellenistycznego: rzędy siedzeń z białego marmuru, otwarte w stronę morza, bez kamiennej sceny, która zasłaniałaby widok na bezkresną błękitną wodę. To Antiphellos, starożytne miasto portowe, którego nazwa w tłumaczeniu z greckiego oznacza „ziemię naprzeciwko skał”. Antiphellos potrafił bić monety, pełnił funkcję arbitra Związku Licyjskiego i przetrwał trzęsienie ziemi z 141 roku, odbudowując się dzięki funduszom znanego filantropa Opraamoasa z Rodiopolis. Dzisiaj jego ruiny wkomponowały się w żywą tkankę Kaszu tak organicznie, że trzeba specjalnie zwolnić, aby dostrzec likijskie nagrobki wśród bielonych domów.

Historia i pochodzenie Antifellusa

Pierwotna likijska nazwa miasta to Habesos; według Pliniusza Starszego przed grecką kolonizacją brzmiała ona jako Habessus. Fragmenty architektoniczne, obecnie przechowywane w Muzeum w Antalyi, potwierdzają obecność Licyjczyków w tym miejscu już w VI wieku p.n.e. — a to oznacza, że sąsiedni górski Fellus (Phellus) był zamieszkany w tym samym czasie. W połowie VI wieku p.n.e. region ten został zajęty przez Persów i pozostawał pod ich panowaniem aż do przybycia Aleksandra.

W okresie hellenistycznym Antifellus stał się portem dla Phellusa — niewielkiego miasta położonego w górach. Sama nazwa „Antifellus” pojawia się w inskrypcji z IV wieku p.n.e., znalezionej w Kasze: określa ona zmarłego jako „pochodzącego z Antifellusa”. Kiedy Fellus zaczął podupadać, Antifellus przejął jego funkcje i stał się największym ośrodkiem regionu, uzyskując prawo do posiadania własnej mennicy.

W Związku Licyjskim miasto miało jeden głos – skromny, ale realny wpływ polityczny. Strabon błędnie umieścił je wśród miast śródlądowych („W głębi kraju znajdują się Fellus, Antifellus i Chimera...”), co budziło zdziwienie późniejszych geografów: w rzeczywistości miasto leżało nad brzegiem zatoki, w najbardziej narażonej nadmorskiej lokalizacji. To właśnie stąd, według Pliniusza, sprowadzano najdelikatniejsze na świecie gąbki.

W latach 141–142 katastrofalne trzęsienie ziemi spustoszyło wybrzeże Licyi i, najprawdopodobniej, wywołało tsunami, które dotarło daleko w głąb lądu. Antifellos ucierpiał poważnie: właśnie wtedy zawaliła się wschodnia ściana amfiteatru, ślady jej naprawy są dobrze widoczne do dziś. Na odbudowę przeznaczono środki od Opamoasa z Rodiopolis — szlachetnego obywatela, który przekazał pieniądze wielu dotkniętym katastrofą miastom Likii.

Irlandzki oficer marynarki wojennej, sir Francis Beaufort, odwiedził to miejsce w latach 20. XIX wieku, kiedy było ono prawie niezamieszkane. W kwietniu 1840 roku angielski archeolog i podróżnik Charles Fellows naliczył tu ponad 100 kamiennych grobowców. Już podczas kolejnej wizyty Fellows z żalem zauważył, że osada rozrosła się i pochłonęła wiele ruin: miejscowi mieszkańcy rozbierali płaskie płyty sarkofagów na materiał budowlany. Do naszych czasów większość grobowców zniknęła.

Architektura i atrakcje

Główną cechą Antifellusa jest to, jak współistnieje on z żywym miastem. Kasz wyrosło bezpośrednio na ruinach likijskich, a dziś zabytki można odkrywać nie w ogrodzonym terenie muzealnym, ale wśród kawiarni, hoteli i ogrodów.

Amfiteatr hellenistyczny

Amfiteatr położony 500 metrów od centrum Kas — to bezsprzeczna perełka tego miejsca. Zbudowany dla 4000 widzów, jest jedyną tego typu budowlą w Anatolii z widokiem na morze: architekci celowo zrezygnowali z kamiennej sceny (proskenionu), aby nie zasłaniać panoramy morskiej. Ściany zbudowane są z nieregularnego, ciosanego kamienia o zróżnicowanych kształtach i rozmiarach; brakuje diazomy (poziomego przejścia dzielącego sekcje). Po renowacji w 2008 roku amfiteatr jest dobrze zachowany. Ściana wschodnia została zniszczona, prawdopodobnie przez trzęsienie ziemi w 141 roku; łaty są widoczne gołym okiem.

Grobowiec Króla (King's Tomb) i napis w języku milijskim

Na ulicy Uzuncharshy stoi sarkofag z IV wieku p.n.e., znany pod ludową nazwą „Grobowiec Królewski”. Hiposorium (komora dolna) o wysokości około 1,5 metra jest wykute bezpośrednio w skalnym podłożu; podłoga jest zagłębiona, wejście otwarte. W hiposorium umieszczono epitafium o wyjątkowym charakterze — poemat napisany w języku milijskim (Lycian B), starożytnym dialekcie anatolijskim, odnotowanym jedynie w trzech inskrypcjach: dwóch poematach na obelisku w Xanthos oraz tej krótkiej inskrypcji. Tekst do dziś nie został w pełni rozszyfrowany. Charles Fellows w latach 40. XIX wieku zauważył, że napis „nie zaczyna się w sposób znany nam wszystkim i nie zawiera słów o charakterze pogrzebowym”. Pierwsze przedstawienie grobowca pojawiło się już w książce Luigiego Mayera „Views in the Ottoman Empire” (Londyn, 1803). Sarkofag wieńczy pokrywa z czterema płaskorzeźbionymi panelami przedstawiającymi stojące postacie; na frontonie widnieje brodaty mężczyzna z laską oraz siedząca kobieta – prawdopodobnie budowniczy grobowca i jego żona.

Grobowiec dorycki nad amfiteatrem

Nieco powyżej amfiteatru w skale wykuto grobowiec dorycki — sześcian o boku 4,5 metra. Wejście o wysokości 1,9 metra prowadzi do jedynej komory. Na wewnętrznej ścianie zachował się relief przedstawiający tańczące dziewczęta, pokryty wieloletnim sadzą z ognisk pasterzy, którzy wykorzystywali grobowca jako schronienie. Na podstawie strojów tancerek eksperci datują dzieło na pierwszą połowę IV wieku p.n.e. Z zewnątrz widoczna jest profilowana podstawa i narożne pilastry; zachowała się jedna z kapiteli.

Mała świątynia, grobowce skalne i mur

Kilka kroków od centrum zachowały się dolne bloki niewielkiej świątyni o wysokości pięciu rzędów ciosanego kamienia. Została ona zbudowana w I wieku p.n.e.; jej przeznaczenie i poświęcenie są nieznane — kult nie został zidentyfikowany. W skałach nad współczesnym miastem kryją się grobowce skalne: w jednym z nich znajduje się zarówno napis likijski, jak i późniejszy — łaciński. Na zachód od miasta na długości 460 metrów rozciąga się nadbrzeżny mur z sześciu rzędów ciosanego kamienia — jedyna morska linia obronna Antifellusa, który nie posiadał ani akropolu, ani pełnoprawnych fortyfikacji miejskich.

Ciekawostki i legendy

  • Napis z Antifellusa z IV wieku p.n.e. to pierwsza pisemna wzmianka o greckiej nazwie miasta. Oznacza to, że likijskie Habesos i greckie Antiphellos współistniały w czasie; przejście od jednego do drugiego zajęło kilka pokoleń.
  • Pliniusz Starszy w „Historii naturalnej” wspomina, że w wodach w pobliżu Antifellusa wydobywano najdelikatniejsze gąbki w basenie Morza Śródziemnego — jest to szczegół, który trudno zweryfikować, ale który wymownie świadczy o morskiej reputacji miasta w epoce antycznej.
  • Amfiteatr w Antifellosie jest jedynym w Anatolii zbudowanym bez stałej kamiennej sceny: proscenium zostało celowo pominięte, aby widzowie z pierwszego rzędu mogli jednocześnie oglądać przedstawienie i morze. Nigdzie indziej w Azji Mniejszej nie ma takiego rozwiązania.
  • Epitafium „Grobowca Królewskiego” zostało napisane w języku milijskim (Lycian B) i stanowi jeden z trzech zachowanych tekstów w tym języku na świecie. Próby rozszyfrowania trwały od 1812 roku; do dziś nie ma pełnego odczytu.
  • Kaş, które wyrosło w miejscu Antifellusa, przed grecko-turecką wymianą ludności w latach 1922–1923 nazywało się Andifli — bezpośrednie zniekształcenie greckiego „Antifelli”; w XIX wieku spotykano formę „Andiffelo”. Obecna turecka nazwa Kaş oznacza „brwi” lub „półkę skalną” — obraz, który dokładnie opisuje rzeźbę terenu przylądka.

Jak dojechać

Antifellos to współczesny Kaş w prowincji Antalya; współrzędne 36°12′ N, 29°38′ E. Najbliższe duże lotnisko to Antalya (AYT), około 190 km na wschód autostradą D400. Z Antalyi do Kas kursują bezpośrednie autobusy firm Kamil Koç i Pamukkale; czas podróży wynosi około 3 godzin. Z Fethiye do Kas — około 100 km, około 1,5 godziny.

Samochód to wygodna opcja: droga D400 wzdłuż Szlaku Licyjskiego jest malownicza i dobrze utrzymana. Jadąc własnym samochodem, kieruj się do centrum Kaş i znakami „Antiphellos Antik Tiyatrosu” prowadzącymi do amfiteatru. Parking w centrum jest płatny, ale niedrogi. Sam amfiteatr jest ogólnodostępny; grobowiec królewski znajduje się bezpośrednio przy deptaku. Centrum Kas, częściowo zamknięte dla ruchu samochodowego, jest niewielkie — całą trasę zabytkową można przejść pieszo w ciągu 2–3 godzin.

Porady dla podróżnika

Najlepszy czas to wiosna (kwiecień–maj) i jesień (październik–listopad). Latem Kas jest popularny wśród nurków i żeglarzy, a ruch turystyczny jest duży. W kwietniu i październiku pogoda jest łagodna, morze wciąż wystarczająco ciepłe do kąpieli, a zwiedzanie ruin jest najwygodniejsze. Zima jest spokojna i deszczowa — skaliste ścieżki prowadzące do grobowców bywają śliskie.

Zwiedzając grobowce, zachowajcie ostrożność: niektóre z nich zostały wykute bezpośrednio w zboczu nad dzielnicami mieszkalnymi, a ścieżki do nich są wąskie. Grobowiec doryjski powyżej amfiteatru wymaga niewielkiego podejścia; załóżcie wygodne obuwie. Jeśli chcecie sfotografować amfiteatr z maksymalnym efektem — przyjdźcie rano, kiedy słońce pada z boku i podkreśla fakturę muru, a za plecami widzów rozciąga się błękit Morza Śródziemnego.

Połącz zwiedzanie Antifellusa z wizytą w podwodnym muzeum: kilka kilometrów od Kaszy w morzu leżą zatopione likijskie sarkofagi, dostępne dla nurków. Centra nurkowe w Kaszy oferują odpowiednie wycieczki. Jeśli chodzi o jedzenie — koniecznie spróbuj lokalnych potraw na bazie bakłażana i świeżej ryby w nadmorskich restauracjach. I pamiętaj: ruiny Antifellusa są wkomponowane w żywe miasto, a nie zamknięte w muzeum — właśnie to sprawia, że spacer po Kasze jest wyjątkową podróżą w czasie.

Twoja wygoda jest dla nas ważna, kliknij wybrany znacznik, aby utworzyć trasę.
Spotkanie na rzecz minut przed rozpoczęciem
Wczoraj 17:48

Również na temat

Cyaneae (Kiane) — miasto sarkofagów w Licii, niedaleko Demre
Cyaneae (Kiane) — miasto sarkofagów w Licii, niedaleko Demre
Wczoraj 17:48
Güvenpark w Kızılay – pomnik Bezpieczeństwa i serce Ankary
Güvenpark w Kızılay – pomnik Bezpieczeństwa i serce Ankary
Wczoraj 17:48
Stara meczet (Mersin) — historia i architektura Eski Cami
Stara meczet (Mersin) — historia i architektura Eski Cami
Wczoraj 17:48
Bagaran – starożytna stolica Armenii w prowincji Kars
Bagaran – starożytna stolica Armenii w prowincji Kars
Wczoraj 17:48
Często zadawane pytania — Antiphellos — likijska Kasz w Antalyi Odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące Antiphellos — likijska Kasz w Antalyi. Informacje o działaniu, możliwościach i korzystaniu z serwisu.
Antifellos – starożytne likijskie miasto portowe, na którego ruinach powstał współczesny kurort Kaş (prowincja Antalya). Miasto istniało od VI wieku p.n.e., należało do Związku Licyjskiego i było ważnym ośrodkiem handlowym regionu. Jego cechą charakterystyczną jest to, że ruiny nie są ogrodzone ani wyodrębnione w osobnym obszarze muzealnym — starożytne grobowce, amfiteatr i fragmenty murów są dosłownie wkomponowane w żywą zabudowę miejską.
Amfiteatr w Antifellum jest jedynym w Anatolii, który zbudowano bez stałej kamiennej sceny (proskenium). Architekci celowo zrezygnowali ze ściany scenicznej, aby widzowie mogli podziwiać nie tylko przedstawienie, ale także panoramę Morza Śródziemnego. Obiekt może pomieścić około 4000 osób, został wzniesiony w okresie hellenistycznym i odrestaurowany w 2008 roku. Ślady naprawy wschodniej ściany, zniszczonej przez trzęsienie ziemi w 141 roku, są dobrze widoczne do dziś.
Grobowiec cesarski — sarkofag z IV wieku p.n.e. znajdujący się przy deptaku Uzunçarşı. Wyjątkowość tego obiektu polega na epitafium: zostało ono napisane w języku licyjskim (Lycian B) — jednym z najstarszych dialektów anatolijskich, którego istnienie potwierdzają zaledwie trzy inskrypcje na całym świecie. Tekst nie został do dziś w pełni rozszyfrowany, pomimo prób podejmowanych od 1812 roku. Pokrywę sarkofagu zdobią płaskorzeźby z postaciami, które prawdopodobnie przedstawiają budowniczego grobowca i jego żonę.
Większość zabytków w Antifellum jest ogólnodostępna i nie wymaga biletu: amfiteatr, grobowiec królewski przy deptaku, fragmenty świątyni oraz mur nadbrzeżny są dostępne o każdej porze. Parking w centrum Kaszu jest płatny, ale niedrogi. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje, bo warunki dostępu mogą się zmieniać.
Grobowiec dorycki znajduje się nieco powyżej amfiteatru — jest wykuty w skale w kształcie sześcianu o boku około 4,5 metra. Wewnątrz zachował się relief przedstawiający tańczące dziewczęta, datowany na pierwszą połowę IV wieku p.n.e. Z zewnątrz widoczna jest profilowana podstawa oraz narożne pilastry z częściowo zachowanym kapitelem. Do grobowca można dotrzeć wyłącznie pieszo — konieczne jest pokonanie niewielkiego wzniesienia szlakiem.
Licyjska nazwa miasta to Habesos (u Pliniusza Starszego – Habessus). Greckie „Antifellus” oznacza „ziemię naprzeciwko skał” i wskazuje na sąsiedztwo z górskim miastem Phellus, które znajdowało się w głębi lądu. Współczesna turecka nazwa Kaş oznacza „brwi” lub „półkę skalną” i dokładnie oddaje ukształtowanie terenu przylądka. Przed wymianą ludności grecko-turecką w latach 1922–1923 osada nosiła nazwę Andifli — bezpośrednie zniekształcenie greckiego „Antifellus”.
Katastrofalne trzęsienie ziemi w latach 141–142 n.e. spustoszyło wybrzeże Licii i prawdopodobnie wywołało tsunami. Antifellos ucierpiał poważnie: wschodnia ściana amfiteatru została zniszczona. Odbudowę sfinansował Opramoas z Rodiopolis – zamożny filantrop, który pomagał wielu dotkniętym katastrofą miastom Licii. Ślady jego napraw na ścianie amfiteatru są widoczne gołym okiem do dziś.
W Związku Licyjskim Antifellus dysponował jednym głosem – skromnym, ale realnym wpływem politycznym. Z czasem, gdy sąsiednie górskie miasto Fellus zaczęło podupadać, Antifellos przejął jego funkcje i uzyskał prawo do własnej mennicy, stając się największym ośrodkiem regionu. Strabon błędnie zaliczał je do miast śródlądowych, chociaż Antifellos leżało bezpośrednio nad brzegiem zatoki.
Ogólnie rzecz biorąc, tak, ale z pewnymi zastrzeżeniami. Część grobowców wykuto bezpośrednio w zboczu nad dzielnicami mieszkalnymi, a ścieżki do nich są wąskie i miejscami strome. Zimą i po deszczu skalne ścieżki bywają śliskie. Aby wspiąć się do grobowca doryjskiego, potrzebne jest wygodne obuwie z antypoślizgową podeszwą. Sam spacer po centrum Kaszy jest bezpieczny: starożytną trasę można pokonać pieszo w ciągu 2–3 godzin po zwartym, częściowo pieszym centrum.
Tak, i to jedna z głównych zalet Kaszu. Kilka kilometrów od brzegu, na dnie morza, spoczywają zatopione sarkofagi z Likii — miejskie centra nurkowe oferują specjalne wycieczki, by je zwiedzić. Kasz jest również popularny wśród żeglarzy i miłośników rejsów morskich. W nadmorskich restauracjach warto spróbować dań ze świeżych ryb oraz lokalnych specjałów z bakłażanów. Wszystko to sprawia, że wycieczka jest wielowymiarowa: historia, nurkowanie i gastronomia w jednym miejscu.
Najlepszą porą na robienie zdjęć jest poranek. Poranne słońce pada z boku i podkreśla fakturę nieregularnego muru, a za plecami rozciąga się błękit Morza Śródziemnego. W ciągu dnia, gdy słońce stoi wysoko, światło staje się ostre, a cienie tracą głębię. Ponadto rano w amfiteatrze jest mniej turystów, co pozwala spokojnie skomponować kadr.
Pliniusz Starszy w „Historii naturalnej” wspomina, że w wodach w pobliżu Antifellusa pozyskiwano najdelikatniejsze gąbki w basenie Morza Śródziemnego. Fakt ten trudno zweryfikować współczesnymi metodami, jednak wymownie świadczy on o morskiej renomie miasta w starożytności. Połów gąbek był powszechny wzdłuż całego wybrzeża Licii i stanowił część specjalizacji handlowej nadmorskich miast regionu.
Instrukcja obsługi — Antiphellos — likijska Kasz w Antalyi Instrukcja obsługi Antiphellos — likijska Kasz w Antalyi zawierająca opis podstawowych funkcji, możliwości i zasad użytkowania.
Najlepsze pory roku na wizytę w Antifellu to wiosna (kwiecień–maj) i jesień (październik–listopad). W tym czasie pogoda jest łagodna, zwiedzanie ruin przebiega komfortowo, a ruch turystyczny jest znacznie mniejszy niż latem. Latem Kasos cieszy się dużą popularnością wśród nurków i żeglarzy, a w sezonie bywa tu tłoczno. Zimą miasto jest spokojne, ale skaliste ścieżki prowadzące do grobowców stają się śliskie po deszczu.
Najbliższe duże lotnisko to Antalya (AYT), położone około 190 km na wschód trasą D400. Z Antalyi do Kaş kursują bezpośrednie autobusy firm Kamil Koç i Pamukkale, a czas podróży wynosi około 3 godzin. Z Fethiye do Kaşu jest około 100 km i 1,5 godziny jazdy. Jadąc samochodem, kieruj się drogą D400: trasa jest malownicza i dobrze utrzymana. Parking w centrum Kaşu jest płatny, ale niedrogi.
Amfiteatr znajduje się 500 metrów od centrum Kasos — należy kierować się znakami „Antiphellos Antik Tiyatrosu”. Obejrzyjcie unikalne murarstwo z nieregularnego, ciosanego kamienia, poszukajcie śladów renowacji wschodniej ściany po trzęsieniu ziemi z 141 roku i usiądźcie na schodach, aby podziwiać panoramę morza rozciągającą się w miejscu kamiennej sceny. Poranne światło podkreśla fakturę muru — przyjdź wcześniej, jeśli planujesz robić zdjęcia.
Z amfiteatru udaj się do centrum Kas, na ulicę Uzunçarşı — znajduje się tam sarkofag z IV wieku p.n.e. z inskrypcją w języku milijskim. Przyjrzyj się płaskorzeźbom na pokrywie i zejdź do dolnej komory (hiposorium), wykutej bezpośrednio w skalnym podłożu. Zwróć uwagę na detale reliefu: brodatego mężczyznę z laską oraz siedzącą kobietę na frontonie.
Grobowiec doryjski znajduje się nieco powyżej amfiteatru, wzdłuż ścieżki. Należy założyć wygodne obuwie z antypoślizgową podeszwą — podejście nie jest długie, ale ścieżka miejscami jest stroma. Wewnątrz sześcianu o boku 4,5 metra zachował się relief przedstawiający tańczące dziewczęta z IV wieku p.n.e. Na zewnątrz warto obejrzeć profilowaną podstawę i pilestry. Stamtąd rozciąga się również ładny widok na okolicę.
Warto wybrać się na spacer po skałach nad dzielnicami mieszkalnymi, gdzie w zboczach ukryte są grobowce skalne z inskrypcjami w językach likijskim i łacińskim. Znajdź dolne bloki niewielkiej świątyni z I wieku p.n.e. niedaleko centrum. Na zachód od miasta, wzdłuż brzegu, rozciąga się nadbrzeżny mur z sześciu rzędów ciosanego kamienia — jedyna morska linia obronna Antifellusa. Całą trasę po zwartym centrum Kaszu można pokonać pieszo w ciągu 2–3 godzin.
Po zwiedzeniu ruin warto zajrzeć do jednego z centrów nurkowych w Kasze: organizują one wyprawy do zatopionych likijskich sarkofagów, położonych kilka kilometrów od brzegu — to wyjątkowe podwodne muzeum na świeżym powietrzu. Jeśli nurkowanie nie wchodzi w Wasze plany, zakończcie dzień w nadmorskiej restauracji: spróbujcie dań ze świeżych ryb i lokalnych specjałów z bakłażanów, charakterystycznych dla wybrzeża Licii.